Kişilərdə artıq çəki

Piylənməni müəyyən etmək çox asandır. Bunun üçün bel əhatəsini ölçmək kifayətdir. Normada kişilərdə bel əhatəsi 94 sm-dən artıq olmamalıdır; göstərici bundan yüksəkdirsə, — həyəcan təbili çalmağın vaxtıdır.

Bədən çəkisinin normadan nə dərəcədə fərqləndiyini daha dəqiq müəyyən etmək üçün ÜST tərəfindən qəbul edilmiş, bədən kütləsi indeksinə (BKİ) əsaslanan təsnifat mövcuddur. BKİ aşağıdakı düstur üzlə hesablanır: BKİ = çəki (kq) : boy (m2).

Lakin bəzi hallarda bu hesablamalar düzgün nəticə verməyə bilər. Məsələn, yaxşı inkişaf etmiş əzələ kütləsinə malik olan idmançıda BKİ piylənmənin 1-ci dərəcəsinə uyğun ola bilər, halbuki aydındır ki, onda artıq çəki yoxdur. Və əksinə, əzələ kütləsinin çatışmazlığı olduqda ümumi bədən çəkisi normal olsa belə, yağ faizinin yüksək olması mümkündür.

Bədən çəkisinə nəzarətin daha dəqiq üsulu da mövcuddur — bioimpedans analizi. Bioimpedans metodu insan orqanizmindəki toxumaların elektrik keçiriciliyinin aparat vasitəsilə ölçülməsinə əsaslanır. Vizual olaraq bu diaqnostika EKQ-nin çəkilməsinə bənzəyir. Belə müayinəni fitnes mərkəzində deyil, tibb müəssisəsində keçmək daha məqsədəuyğundur. Və əlbəttə ki, “ağıllı tərəzilər” bioimpedans analizini əvəz etmir, çünki onlarda xəta səviyyəsi çox yüksək olur. Müayinə nəticəsində həkim bədənin tərkibi, maddələr mübadiləsi proseslərinin sürəti və hər bir göstərici üzrə fərdi normalar haqqında məlumat əldə edir.

Aydındır ki, artıq çəki dərhal yaranmır, illər ərzində formalaşır. Artıq piyin toplanması, bir qayda olaraq, bir deyil, eyni zamanda bir neçə səbəblə şərtlənir:

• Düzgün olmayan qidalanma. Yağlı və yüksək kalorili qidaların həddindən artıq qəbulu — orqanizmə sərf olunduğundan daha çox kalori daxil olur;
• Yüksək stress səviyyəsi, sirkad ritmlərinin pozulması (yuxusuzluq, gecələr işləmək);
• Qidalanma davranışının pozulması. Bir qayda olaraq, bu hal çox zaman “sevinc hormonu” adlandırılan serotonin neyromediatorunun çatışmazlığı ilə xarakterizə olunur. Serotonin qida qəbulu zamanı və doyma baş verdikdən sonra emosional məmnunluğun formalaşmasında iştirak edir. “Stressi yemək” ifadəsi təşvişli vəziyyətlə qidanın həddindən artıq qəbulu arasındakı asılılığı əks etdirir;
• Az hərəkətli həyat tərzi;
• Piylənməyə anadangəlmə meyllilik (genetik analiz vasitəsilə aşkar edilir);
• Hormonal pozuntular və endokrin patologiyalar (məsələn, insulinə qarşı rezistentlik, hipotireoz, Kuşinq sindromu);
• Artıq çəkinin yaranmasına səbəb olan dərman preparatlarının qəbulu (hormonlar, anaboliklər, bəzi antidepressantlar və neyroleptiklər).

Kişilərdə abdominal tipli piylənmə üstünlük təşkil edir və çox vaxt visseral piylənmə ilə müşayiət olunur; bu zaman piy daxili orqanların ətrafında toplanır, onları sıxır və normal fəaliyyətini pozur. Piy həmçinin qaraciyər və mədəaltı vəzi hüceyrələrinin daxilində də formalaşa bilər. Android tipli piylənmənin bu xüsusiyyətləri bir çox patologiyaların inkişaf riskini dəfələrlə artırır. Eyni zamanda, istənilən növ piylənmə orqanizmdə maddələr mübadiləsinin pozulmasına və metabolik sindromun inkişafına gətirib çıxarır. Onun əsas əlamətləri visseral piylənmə, arterial hipertenziya, habelə karbohidrat və lipid mübadiləsinin pozulmasıdır. Metabolik sindrom müxtəlif xəstəliklərin geniş spektrinin yaranmasına səbəb ola bilər:

• Ürək-damar sisteminin xəstəlikləri (infarkt, insult, hipertoniya, ateroskleroz);
• Tənəffüs sisteminin xəstəlikləri (təngnəfəslik, yuxuda tənəffüsün dayanması sindromu — apnoye, bronxitlər, pnevmoniyalar);
• Həzm sistemi orqanlarının xəstəlikləri (öd daşı xəstəliyi, pankreatit);
• Endokrin sistemin xəstəlikləri (şəkərli diabet);
• Dayaq-hərəkət aparatının xəstəlikləri (osteoartroz, osteoxondroz);
• Piy hepatozu (və ya qaraciyərin qeyri-alkoqol mənşəli piylənmə xəstəliyi — QQAPX). Metabolik sindromu olan kişilərdə piy hepatozunun inkişaf etmə riskinin maksimum səviyyədə olduğu müəyyən edilmişdir və müalicə aparılmadıqda bu vəziyyət qaraciyər sirrozuna qədər proqressivləşir.

Artıq çəki mövcud olduqda kişi orqanizmində baş verən hormonal dəyişikliklər də ayrıca problem kimi qeyd edilməlidir. Çoxsaylı tədqiqatlar sübut etmişdir ki, artıq bədən çəkisi çox vaxt kişilərin ən mühüm cinsi hormonu olan testosteronun çatışmazlığı ilə müşayiət olunur. Üstəlik, çəki artdıqca bu androgen hormonun səviyyəsi proqressiv şəkildə azalır ki, bu da kişi sağlamlığında geniş spektrli pozuntulara səbəb olur:

• Cinsi istəyin azalması;
• Erektil disfunksiya;
• Spermanın keyfiyyətinin və miqdarının azalması;
• Əzələ kütləsinin itirilməsi;
• Sümük toxumasının nazikləşməsi;
• Yuxunun pozulması;
• Psixoloji dayanıqsızlıq;
• Yaddaşın və diqqəti cəmləmə qabiliyyətinin pisləşməsi.

Uşaqların və yeniyetmələrin bədən çəkisinə nəzarət etmək vacibdir, çünki piy toxuması oğlanlarda cinsi yetkinləşmə üçün zəruri olan testosteronun səviyyəsinə təsir göstərir.